AIAG VDA SPC - Yellow Volume, czyli wersja robocza do przeglądu.

Wprowadzenie

Statystyczne Sterowanie Procesem (SPC) jest stosowane w procesach przemysłowych od dziesięcioleci, z większym lub mniejszym powodzeniem ;-)

W branży motoryzacyjnej oraz w wielu innych gałęziach przemysłu często stosowanym standardem w zakresie SPC jest tzw. AIAG SPC - podręcznik opracowany przez organizację Automotive Industry Action Group. To bardzo popularny dokument, zawierający szereg cennych informacji o tym, jak stosować SPC, jak prowadzić karty kontrolne oraz jak obliczać wskaźniki zdolności procesu Cp, Cpk, wydajności procesu Pp, Ppk itd.

Część organizacji, szczególnie ta związana z niemieckim przemysłem, stosowała wymagania VDA 4 oraz własne zalecenia - w dużej mierze oparte o ISO 22514, ISO 3534 oraz ISO 7870.

Te różnice w stosowanych standardach powodowały (i nadal powodują) czasami niepotrzebne nieporozumienia w zakresie terminologii i stosowanego podejścia.

W lutym 2026 roku Automotive Industry Action Group (AIAG) i Verband der Automobilindustrie (VDA) wspólnie opublikowały AIAG & VDA SPC "Yellow Volume"[1].

"Yellow Volume" to sposób, w jaki organizacja VDA udostępnia dokument do publicznego komentowania przed ostateczną publikacją. Faza zgłaszania uwag dla tego dokumentu jest otwarta do 3 maja 2026 roku[2]. Oznacza to, że ostateczny kształt standardu jest w trakcie dopracowywania.

A teraz jest ten moment, żeby zrozumieć, co nadchodzi..

Zakres AIAG & VDA SPC

Zakres AIAG & VDA SPC jest bardzo szeroki - podręcznik obejmuje cały łańcuch dostaw motoryzacji[1]. W dokumencie ujęto takie zagadnienia jak:

• Terminy i definicje.
• Idea SPC, idea doskonalenia, PDCA.
• Wymagania dla wdrożenia SPC.
• Przegląd stosowanych metod (np. Reguły Nelsona)
• Wydajność maszyn Pm, Pmk (odpowiednik zdolności maszyny Cm, Cmk).
• Zdolność procesu Cp, Cpk.
• Wydajność procesu Pp, Ppk.
• Karty kontrolne.
• Stosowanie oprogramowania do SPC.
• Dokumentowanie i raportowanie.
• Identyfikowalność i archiwizacja zapisów.

Wybrane aspekty AIAG & VDA SPC

Poniższa lista to subiektywnie wybrane kluczowe aspeky, jakie porusza wersja robocza AIAG & VDA SPC:[1]

• Terminy i definicje. To bardzo ważny aspekt w przemyśle, szczególnie w międzynarodowych relacjach B2B. Nieporozumienia wynikające ze stosowania różnych definicji są źródłem wielu problemów. Dlatego warto zawsze dobrze poznać znaczenie poszczególnych terminów.
• Role i kompetencje. Podręcznik wprost definiuje odpowiedzialności ekspertów ds. planowania jakości, inżynierów produktu, inżynierów procesu oraz operatorów produkcji w ramach wdrożenia SPC.
• Wydajność maszyny Pm, Pmk. Nowy dokument wprowadza wskaźniki Pm/Pmk zamiast obecnie stosowanych Cm/Cmk, ponieważ przyjęto, że to badanie krótkoterminowe i nie wiadomo, czy jest stabilny proces, więc raportujemy to jako wydajność (Performance) a nie zdolność (Capability) maszyny. Nowe podejście jest spójne z ISO 22514.
• Zdolność procesu w czasie. Nowy podręcznik przedstawia stosowanie wskaźników zdolności w kolejności: najpierw, wdrażając maszynę, obliczamy jej wskaźnik wydajności Pm/Pmk; następnie w ramach wdrożenia procesu oceniamy wstępną wydajność procesu Pp/Ppk (ang. Preliminary Process Performance); finalnie, po starcie produkcji seryjnej, monitorujemy proces ciągle za pomocą wskaźników Cp/Cpk oraz Pp/Ppk.
• Rozkłady inne niż normalny. Obliczanie wskaźników zdolności i wydajności w oparciu o model rozkładu normalnego w sytuacji, gdy analizowane dane nie mają takiego rozkładu, to częsty błąd. Nowy podręcznik kładzie nacisk na obliczanie wskaźników z uprzednim uwzględnieniem rodzaju rozkładu. Zasady dopasowano do ISO 22514. Omówiona jest metoda geometryczna (ang. General Geometric Method) oraz metoda z-score/Bothego (ang. Exceedance Proportion Method/z-Score/Bothe Method).
• Karty kontrolne. Zaktualizowano formuły dla kart kontrolnych. Dodano możliwość obliczania limitów kontrolnych z uwzględnieniem poziomu α (alfa), co można wykorzystać do regulowania „czułości" kart kontrolnych. Daje to większą elastyczność w doborze limitów niż sztywne podejście zależne wyłącznie od liczby próbek. Możliwe jest tworzenie kart kontrolnych w oparciu o dane z procesu (ang. process-related) oraz na podstawie zakładanego zachowania się procesu (ang. tolerance-related).
• Wymagania dotyczące walidacji oprogramowania. Osobny rozdział został poświęcony weryfikacji i walidacji narzędzi programowych SPC. To temat kluczowy w kontekście powszechnego wykorzystania cyfrowego i zautomatyzowanego zbierania danych — szczególnie w kontekście Przemysłu 4.0 i integracji z AI.

Podsumowanie

AIAG & VDA SPC Yellow Volume to sygnał, że nadchodzi istotna modernizacja praktyk SPC w branży motoryzacyjnej. Dokument harmonizuje wymagania AIAG i VDA oraz dodaje solidną podstawę z norm ISO, co czyni go rozwiązaniem nie tylko "automotive" - może stać się bardzo dobrym podręcznikiem SPC również dla innych branż.

Ujęcie takich tematów jak oprogramowanie do SPC, raportowanie, identyfikowalność i archiwizacja nawiązuje do integracji z systemami automatycznego zbierania danych, MES, szeroko pojętego Przemysłu 4.0 oraz narzędzi AI.

AIAG & VDA SPC Yellow Volume jest dostępny bezpłatnie do pobrania na stronach VDA oraz AIAG.

A na koniec wiadomość dla inżynierów jakości i inżynierów procesu: będzie bardzo ciekawie... :)