Polski Akt o Dostępności (PAD) i jego wpływ na projektowanie

Wprowadzenie

Co to jest PAD?

Polski Akt o Dostępności (PAD) to ustawa z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze. Ustawa ta weszła w życie 28 czerwca 2025 roku.

PAD jest polską implementacją przepisów wynikających z unijnej dyrektywy - Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA). Celem tych regulacji jest wspieranie projektowania produktów i usług w taki sposób, aby były one dostępne i użyteczne dla jak najszerszego grona odbiorców - w tym osób starszych, z różnym poziomem sprawności oraz z trwałymi lub czasowymi ograniczeniami.

Kogo dotyczy PAD?

PAD dotyczy[1] podmiotów gospodarczych, takich jak producenci, przedstawiciele, importerzy, dystrybutorzy i usługodawcy, oferujących produkty i usługi cyfrowe oraz fizyczne, np. bankomaty, terminale płatnicze, aplikacje internetowe, sprzęt elektroniczny, systemy operacyjne, usługi online czy platformy e-commerce.

PAD nie ma zastosowania do[1] usług świadczonych przez mikroprzedsiębiorców, stron internetowych i aplikacji z mapami cyfrowymi, serwisów i aplikacji zawierających treści niefinansowane lub niekontrolowane przez dany podmiot, a także do usług lokalnego transportu publicznego. Szczegółowe informacje o wyjątkach znajdują się na oficjalnej stronie gov.pl.

Jakie są wymagania zgodnie z PAD?

Dyrektywa EAA nie zawiera szczegółowych wytycznych technicznych do projektowania produktów lub usług. Zalecenia są natomiast dostępne w zharmonizowanej europejskiej normie EN 301 549, która stanowi główny punkt odniesienia.

Norma EN 301 549 została opracowana przez ETSI[2] we współpracy z CEN i CENELEC. Określa szczegółowe wymagania dotyczące dostępności dla szerokiego zakresu produktów i usług ICT (technologii informacyjno-komunikacyjnych), w tym stron internetowych, aplikacji mobilnych, oprogramowania, sprzętu (takiego jak bankomaty i kioski) oraz dokumentów elektronicznych. W wielu obszarach powołuje się na wytyczne WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) dotyczące dostępności treści internetowych.

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) opracował wytyczne PFRON dla przedsiębiorców, wskazujące techniczne rozwiązania umożliwiające zapewnienie dostępności zgodnie z przepisami Polskiego Aktu o Dostępności.[3]

Jak zwiększyć dostępność produktów i usług?

Dostępność oznacza projektowanie tak, aby z produktu mógł skorzystać każdy - niezależnie od ograniczeń. W osiągnięciu tego celu pomagają m.in. czytniki ekranu (NVDA, JAWS), alternatywne klawiatury, kontrastowe interfejsy, napisy, nawigacja głosowa, oznaczenia dotykowe (brajl) oraz przemyślany UX i UI.

Przykładowy plan działań w ramach poprawy dostępności

1. Przeprowadzenie audytu dostępności
   • Ocena zgodności ze standardami PAD
   • Audyt obejmuje: strony internetowe, aplikacje, dokumenty, urządzenia, obsługę klienta, placówki
   • Wykonanie testów manualnych i automatycznych - przy użyciu narzędzi, takich jak np.:
     • WAVE Web Accessibility Evaluation Tool
     • Google Lighthouse
     • PageSpeed Insights
     • NVDA (czytnik ekranu)
2. Opracowanie planu działań naprawczych
   • Stworzenie listy zidentyfikowanych barier i błędów
   • Nadanie priorytetów
   • Przypisanie odpowiedzialności za realizację
3. Wdrażanie zmian
   • Wprowadzenie poprawek technicznych oraz projektowych
   • Udoskonalenie obsługi urządzeń i aplikacji
4. Przygotowanie dokumentacji i komunikacji z użytkownikiem
   • Opracowanie i opublikowanie deklaracji dostępności
   • Udostępnienie łatwej drogi do zgłaszania problemów z dostępnością
   • Prowadzenie dokumentacji wdrożonych zmian
5. Ciągłe doskonalenie
   • Regularne audyty i aktualizacje dostępności
   • Szkolenia dla pracowników (UX, IT, marketing, obsługa)
   • Konsultacje z osobami z niepełnosprawnościami
   • Planowanie dostępności od początku procesu, biorąc pod uwagę również m.in. zestaw zaleceń technicznych - DFX
   • Analiza zgłoszeń i opinii użytkowników

Przykład: typowe błędy stron internetowych

Zgodnie z raportem WebAIM Million 2025, opublikowanym w lutym 2025 roku, który ocenia dostępność stron głównych miliona najpopularniejszych witryn internetowych, aż 94,8% stron głównych zawiera błędy zgodności z WCAG 2.

Raport wskazuje, że 96% wykrytych błędów koncentruje się na sześciu głównych typach problemów:[4]

• Tekst o niskim kontraście
• Brak alternatywnego tekstu dla obrazów
• Brak etykiet formularzy
• Puste linki
• Puste przyciski
• Brak określenia języka dokumentu

Poniżej uproszczony wygląd strony internetowej przed i po wprowadzeniu poprawek dostępności, uwzględniających sześć głównych problemów z raportu WebAIM:

Dlaczego warto zwiększyć dostępność?

Temat dostępności staje się coraz ważniejszy na całym świecie, a jej wdrażanie przekłada się na konkretne korzyści, m.in.:

• Poprawa jakości życia osób z niepełnosprawnościami
• Projektowanie z uwzględnieniem potrzeb seniorów
• Budowanie wizerunku odpowiedzialnej firmy
• Zwiększenie konkurencyjności i liczby klientów
• Kluczowa rola w użyteczności produktów elektronicznych i ich sukcesie rynkowym
• Uniknięcie kosztownych poprawek na etapie produkcji dzięki włączeniu wymogów dostępności w fazie projektowania
• Zwiększenie uniwersalności, niezawodności i jakości produktu - to także element Design for Reliability, przekładający się na lepsze doświadczenie użytkownika

Podsumowanie

PAD to nie tylko obowiązek prawny, ale impuls do tworzenia lepszych produktów i usług. Dostępność stała się standardem w nowoczesnym projektowaniu. Podnosi także niezawodność - interfejsy są bardziej odporne na błędy i działają intuicyjnie w różnych warunkach. To realna wartość: większy komfort, szerszy rynek, mniej zgłoszeń i wyższe zadowolenie użytkowników.

Zdecydowanie warto zapoznać się ze standardem EN 301 549 oraz wytycznymi WCAG. To inwestycja, która szybko przyniesie efekty.